Dotyczy: Umowa Pożyczki nr 7358-POL

                Poakcesyjny Program Wsparcia Obszarów Wiejskich, umowa zawarta w dniu 07 kwietnia 2006 r. pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Międzynarodowym Bankiem Odbudowy i Rozwoju.

 

Ministerstwo Finansów podało do wiadomości publicznej informację dotyczącą planowanych cięć budżetowych w zakresie pozostałej do podziału na rok 2009 rezerwy celowej na Poakcesyjny Program Wsparcia Obszarów Wiejskich (część 83 poz. 6) w wysokości ok. 87 mln zł. Wskazana przez Ministra Finansów wysokość rezerwy była już w dniu podjęcia decyzji w całości zabezpieczeniem zawartych kontraktów na usługi realizowane przede wszystkim przez gminy w ramach komponentu B2 czyli Programu Integracji Społecznej. Finansowania zawartych umów wymaga też komponent A czyli reforma administracyjna KRUS.

Rada Ministrów planuje, że cięcia w przypadku PPWOW wyniosą 72,5 mln zł, pozostawiając do dyspozycji w programie zaledwie 14,5 mln zł. Oznacza to zaprzestanie finansowania usług społecznych realizowanych w 500 najbiedniejszych wiejskich i miejsko-wiejskich gminach oraz zatrzymanie zmian w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Gminom przyznano w ramach programu 40 mln euro. Do 6 lipca 2009 r. gminy zawarły już ponad 8 200 umów na realizację usług integracji społecznej o łącznej wartości ok. 124,2 mln zł a umowy na kolejne 10 mln zł są w trakcie kontraktowania. Z powyższej kwoty do 6 lipca br. zostało sfinansowane ok. 70 mln zł. Po uwzględnieniu zaplanowanych cięć zabraknie na sfinansowanie usług społecznych ok. 46,7 mln (nie licząc 10 mln zł z nowych umów w trakcie kontraktowania). Środki zostały już wstrzymane. Zgodnie z informacjami z 6 lipca Ministerstwo Finansów odsyła złożone wnioski o uruchomienie kolejnych 33 mln zł dla gmin z bieżącej rezerwy celowej bez ich realizacji. Równocześnie na rachunku budżetu państwa spoczywa w tej chwili ok. 46 mln zł kredytu Banku Światowego, które winny być wykorzystane na uruchomienie tej rezerwy i od których płacone są zgodnie z umową odsetki (przypomnijmy Polska zacznie spłacać tę pożyczkę w 2011 r.)

Według obecnego stanu prawnego Poakcesyjny Program Wsparcia Obszarów Wiejskich kończy się 31 grudnia 2009 r. Oznacza to, że sfinansowanie działań ze środków pożyczki możliwe jest wyłącznie w 2009 roku. W przypadku braku uruchomienia środków pożyczki działania nie zostaną zrealizowane. Gminy realizujące program nie mają możliwości pokrycia powyższych zobowiązań z własnych budżetów. Usługodawcy zaś to podmioty działające lokalnie, o bardzo słabej pozycji finansowej.

Przypomnieć należy również, że program ma osiągnąć określone cele. Bez środków finansowych ich nie osiągnie. Powstaje pytanie, czy dla Banku Światowego nie będzie to wystarczającym powodem do przedwczesnego zakończenia programu?

2 czerwca 2009 Minister Finansów w imieniu Rządu Polskiego wystąpił do BŚ z wnioskiem o wydłużenie programu o 18 miesięcy. Obecnie wniosek ten jest procesowany w Waszyngtonie. Jednym z motywów wystąpienia była potrzeba podtrzymania dotychczas osiągniętych rezultatów. Działania Rządu Polskiego, które de facto zatrzymują realizację programu niwecząc tym samym osiągnięte rezultaty a nawet powodując regres, prawdopodobnie spowodują odrzucenie wniosku. Tym samym po pierwsze – nie będzie możliwe uruchamianie żadnych działań po 2009 r. i umowa oraz program zostaną przedwcześnie zakończone.

W przypadku komponentu A programu, dotyczącego informatyzacji i reformy administracyjnej KRUS, brak środków spowoduje rozwiązanie umów i narażenie się na ewentualne procesy odszkodowawcze ze strony usługodawców. W ostatnich miesiącach KRUS zawarł kilka dużych umów na systemy komputerowe. Nie da się ich rozwiązać bez roszczeń odszkodowawczych, których wartość trudno dziś oszacować. Zakończenie do końca 2009 r. aktualnie prowadzonych postępowań przetargowych pozwoli na zawarcie umów o wartości 17 mln Euro, co stanowić będzie ok. 65 % wartości umowy kredytowej w części A.

 

Jeśli KRUS nie dostanie środków, to oznacza to także, że systemy informatyczne i bazy danych Kasy nie zostaną zintegrowane, że nie będzie tańszej i sprawniejszej obsługi rolników, brak możliwości współpracy i integracji z innymi systemami ubezpieczeniowymi i instytucjami z UE, w efekcie zatrzymanie rozwoju ubezpieczeń społecznych rolników.

W chwili obecnej ponad 8 tysięcy umów jest realizowanych a to stanowi podstawę do żądania płatności. Brak środków spowoduje konieczność sfinansowania ich ze środków własnych gminy. Ponieważ gminy nie mają środków na realizację umów, brak dalszego finansowania już podjętych zobowiązań spowoduje nie tylko przerwanie realizacji programu, ale również pozbawi usługodawców możliwości funkcjonowania i realizacji innych zadań.

Dlatego w komponencie integracji społecznej do brakującej na realizację programu kwoty ok. 56,7 mln zł dojdą prawdopodobnie koszty ewentualnych roszczeń prawnych, z którymi mogą występować usługodawcy wobec gmin w przypadku wcześniejszego zerwania kontraktów, w tym również koszty sądowe i odsetki karne. Jeżeli gminy będą się ratować zaciągając kredyty – odsetki z tego tytułu. Ciężko oszacować te dodatkowe koszty, ale może to być kolejne 3-4 mln zł.

500 wiejskich i miejsko-wiejskich gmin uczestniczących w Poakcesyjnym Programie Wsparcia Obszarów Wiejskich to najbiedniejsze polskie gminy, borykające się z największym nagromadzeniem problemów społecznych, niekorzystnymi warunkami gospodarczymi, peryferyjnym położeniem. 87% z nich nigdy przed programem nie aplikowało o żadne środki zewnętrzne na działania społeczne, dopiero obecnie uczą się, jak skutecznie pisać wnioski np. o środki unijne.

Dla większości gmin środki uzyskane w ramach PPWOW były jedynymi, jakie dotychczas przeznaczone zostały w całości na realizację działań społecznych dla dzieci, młodzieży, rodzin i osób starszych. Dzięki programowi w gminach powstały m.in. pierwsze przedszkola, świetlice środowiskowe, Kluby Seniora, boiska, organizacje pozarządowe, działania wyrównujące szanse społeczne i edukacyjne dzieci i młodzieży.

Program Integracji Społecznej zakłada integrację środowisk w celu wyzwolenia kapitału społecznego i poprawę gorszej pozycji obszarów wiejskich. Proces budowania tożsamości, wiary w siebie i własne możliwości, wydobywania predyspozycji i wypracowywania kierunków rozwoju – trwa. Sposób działania programu stał się wielką lekcją planowania i myślenia strategicznego, pobudził społeczeństwo obywatelskie. Ludzie poczuli się bardziej zintegrowani, szczęśliwsi, chętniejsi do podejmowania wspólnego wysiłku i przekonali się, że mogą sami sobie pomóc przy niewielkim udziale zewnętrznym.

Wstrzymanie finansowania PPPWOW to zniszczenie zaufania i świeżo odbudowanej wiary w ideę wspólnych działań na rzecz gminnej społeczności. Ludzie, którzy uwierzyli w sens współpracy, aktywności, wspólnego rozwiązywania problemów społecznych, działalności w organizacjach pozarządowych, poczuliby się rozgoryczeni i ponownie wróciliby do biernej postawy. Byłoby to dla nich również potwierdzenie ich gorszej pozycji.

 

Straty związane z przerwaniem realizacji Programu Integracji Społecznej w gminach

1. Znaczne zmniejszenie liczby gmin wiejskich aplikujących o środki zewnętrzne, w tym unijne na realizację projektów społecznych. W 2006 r. jedynie 5% gmin uczestniczących w PPWOW aplikowało o środki zewnętrzne na działania społeczne, w 2007 r. 8%, a od 2008 r., od kiedy funkcjonuje program, 82% gmin wystąpiło o środki zewnętrzne, z czego znaczna większość skutecznie.
2. Zanik zaufania do działań zewnętrznych inicjowanych przez państwo. Karkołomny proces odbudowywania tego zaufania. Około 15 000 osób przychodziło na spotkania warsztatowe podczas wizyt konsultantów i ekspertów zewnętrznych. 5295 osób uczestniczyło w zespołach roboczych, których zadaniem było partycypacyjne opracowanie planów działań w sferze społecznej gminy oraz dokumentu strategicznego ukierunkowanego na rozwiązywanie problemów społecznych.
3. Zanik aktywności społeczności lokalnych, które w wyniku programu zostały zmotywowane do realizacji partycypacyjnego modelu uczestniczenia w życiu społecznym i publicznym.
4. Postępujące zubożenie wsi, jej marginalizacja, utrwalanie negatywnych stereotypów.
5. Zanik więzi międzyludzkich, które stawały się inspiracją do zmian w środowiska lokalnych. W usługach organizowanych w ramach PPWOW uczestniczyło 676 726 osób – mieszkańców obszarów wiejskich, bez względu na płeć, status materialny, wykształcenie czy inne kryteria. Blisko 12 500 wsi korzysta z pozytywnych efektów oddziaływań Programu Integracji Społecznej.
6. Natychmiastowe zaprzestanie realizacji usług społecznych, o wystąpieniu których zdecydowali wyłącznie mieszkańcy gmin, w tym między innymi Klubów Przedszkolaka, świetlic środowiskowych, zajęć sportowych, instrumentów integracji dzieci i młodzieży z osobami starszymi, Klubów Seniora, punktów pomocy specjalistycznej (psychologicznej, prawnej, terapeutycznej) oraz szeregu innych usług, wokół których społeczność wiejska żyła i im się poświęcała. Aktualnie podpisano 8203 umów na świadczenie usług społecznych. Wśród usługodawców (wykonawców podpisanych umów) największą grupę stanowią jednostki samorządu terytorialnego (JST - 32% umów), organizacje pozarządowe (NGO - 20%), placówki oświatowe (18%). Żaden ze wskazanych podmiotów nie jest wstanie podjąć się kontynuacji usług bez środków finansowych. Już podczas planowania usługi założyli w większości maksymalny wkład pracy woluntarystycznej i udział środków własnych finansowych i pozafinansowych.
7. Założone organizacje przejdą w stan uśpienia – brak wsparcia, narzędzia motywacji, specjalistycznego doradztwa. W 360 gminach uczestniczących w PPWOW powstały nowe organizacje pozarządowe działające w sferze pożytku publicznego. Jednak ich status, struktura organizacji i ujawniający się potencjał wymaga systemowego wsparcia i wzmacniania, by mogły nadal efektywnie działać na rzecz społeczności lokalnych i być partnerem dla władz samorządowych w realizacji polityki społecznej.
8. Scedowanie działań w zakresie polityki społecznej na ośrodki pomocy społecznej (w ramach programu udało się pobudzić wszystkich przedstawicieli polityki społecznej do działania, w tym pracowników edukacji, kultury, sportu, bezpieczeństwa, ochrony zdrowia).
9. Partnerstwa publiczno-społeczne, które zafunkcjonowały w ramach programu przestaną mieć rację bytu. Aż 706 umów realizowanych jest w partnerstwie pomiędzy różnymi podmiotami współdziałającymi w świadczeniu usług (takimi jak instytucje samorządowe, organizacje pozarządowe, sołectwa, parafie, grupy nieformalne, firmy).
10.  Zanik narzędzia do współpracy pomiędzy gminami, szczególnie tam, gdzie nie ma Lokalnych Grup Działania.

 

Przerwanie realizacji Programu Integracji Społecznej jest przejawem dyskryminacji obszarów wiejskich. Idea programu zakładała, że będzie on stanowił remedium na problemy wykluczenia i nierównych szans w dostępie do tych samych dóbr – w tym środków na niezbędne usługi społeczne i możliwości pozyskiwania wsparcia finansowego ze źródeł zewnętrznych (głównie unijnych). Odebranie szansy na podniesienie i utrwalenie zdobytych umiejętności jest równoznaczne z utrzymaniem istniejących nierówności. Brak obiecanych środków finansowych spowoduje z pewnością załamanie zaufania, aktywności i chęci współpracy – z ogromnym trudem wykrzesanych, co w konsekwencji utrwali przekonanie, że „nie ma sensu się starać i wychylać, bo i tak z tego nic nie wyjdzie”. Obecnie obserwuje się nadal w gminach znaczny odsetek osób, którym takie myślenie jest bliskie. Zabranie pieniędzy upewni najbardziej opornych, że ich postawa jest słuszna. Straty społeczne będą ogromne.

Znaczącą rolę w realizacji Programu Integracji Społecznej PPWOW odgrywają kobiety. One są motorem napędzającym aktywność społeczną. Ich potencjał i kreatywność niejednokrotnie wskazuje kierunki rozwoju społecznego gminy. W blisko 70% gmin uczestniczących w PPWOW koordynatorami działań na szczeblu gminy są kobiety. Uaktywniły się Koła Gospodyń Wiejskich, których średnia liczba w gminie wynosi od 4 do 11. Różnicą wartą podkreślenia jest fakt, że współczesne KGW są miejscem wymiany międzypokoleniowej. Młode kobiety chętnie spotykają się ze starszymi kobietami, widząc w tym szansę dla własnego rozwoju. Kolejnym istotnym atutem rozwoju KGW jest uzyskiwanie statusu organizacji pozarządowej. Można więc śmiało powiedzieć, że PPWOW jest to program dla kobiet i przez kobiety prowadzony. Kobiety stanowią na wsiach niezagospodarowaną siłę i zasób lokalny. Niejednokrotnie dotychczas nie miały „pomysłu” na siebie. Program dał im narzędzia testowania swojej aktywności, kreatywności i przedsiębiorczości. Zdecydowana większość inicjatyw społecznych jest prowadzona przez kobiety. Chętniej integrują się z innymi społecznościami. Odnajdują w tym źródło energii do kolejnych działań. Jednak barierą, która może spowodować znaczny spadek aktywności kobiet, jest nadal ich niskie poczucie własnej wartości, niska świadomość swojej mocy w rozwiązywaniu problemów społecznych. Dlatego też PPWOW i możliwość systematycznej wymiany doświadczeń jest jak dotychczas najskuteczniejszym narzędziem wspierania kobiet wiejskich.

 

Sukcesy Programu Integracji Społecznej PPWOW

1. W 500 gminach wypracowano Strategię Rozwiązywania Problemów Społecznych metodą partycypacyjną czyli z udziałem przedstawicieli społeczności lokalnych
2. W 360 gminach powstały nowe organizacje pozarządowe działające w sferze pożytku publicznego
3. Wskaźnik aplikowania po środki zewnętrzne na realizację usług społecznych w porównaniu do roku 2007 r. wzrósł o 74 % (W 2006 r. jedynie 5% gmin uczestniczących w PPWOW aplikowało po środki zewnętrzne na działania społeczne, w 2007 r. 8%, a od 2008 r. od kiedy funkcjonuje program 82% gmin aplikowało o nie, z czego znaczna większość skutecznie).
4. W blisko 350 gminach pojawiły się wcześniej nieistniejące aktywności społeczne
5. Zamiana świadomości społecznej – otwarcie na współpracę i wymianę doświadczeń, rozwój poczucia sprawstwa społeczności w odniesieniu do spraw lokalnych, wzrost świadomości potrzeb społecznych
6. Aktywizacja społeczności gminnych – coraz więcej ludzi chce się włączać w działania („organizacje budzą się z kilkuletniego uśpienia i podejmują działania”)
7. Rozwój myślenia projektowego – nastawienie na poszukiwanie i zdobywanie zewnętrznych środków na działalność społeczną (np. wiele wniosków złożonych do PO FIO)
8. Rozwój umiejętności planowania działań
9. Usprawnienie i intensyfikacja komunikacji międzygminnej
10. Nabycie umiejętności korzystania ze wsparcia szkoleniowego oraz wizyt studyjnych, dzięki czemu poziom świadomości stale wzrasta, podobnie jak kompetencje

11.   W dotychczas realizowanych usługach społecznych udział wzięło 676 726 osób z blisko 12 500 wsi, które korzystają z pozytywnych efektów oddziaływania programu

12.   W zespołach roboczych na terenie 500 gmin zaangażowanych jest 5 295 osób a blisko 15 000 osób uczestniczyło w spotkaniach/ warsztatach organizowanych w ramach PPWOW.

13.   Dotychczas podpisano 8203 umów we wszystkich gminach objętych programem. Wśród usługodawców (wykonawców podpisanych umów) największą grupę stanowią jednostki samorządu terytorialnego (JST - 32% umów), organizacje pozarządowe (NGO - 20%), placówki oświatowe (18%).